Ομάδα ειδικών — ερευνητές που μελετούν τη δημόσια υγεία, τη διατροφή και την ψυχική υγεία — επιχείρησε μια αποτίμηση του πώς άλλαξε η κατάσταση της υγείας στο Ηνωμένο Βασίλειο τα τελευταία 25 χρόνια. Το βασικό εργαλείο μέτρησης που χρησιμοποιούν είναι το λεγόμενο «προσδόκιμο ζωής περιόδου», δηλαδή πόσα χρόνια θα ζούσε κάποιος που γεννιέται σήμερα αν τα σημερινά ποσοστά θνησιμότητας παρέμεναν αμετάβλητα. Η ανάλυσή τους εντοπίζει δύο κομβικές στιγμές: μια αισθητή επιβράδυνση της βελτίωσης γύρω στο 2011 και μια απότομη πτώση το 2020, στη διάρκεια της πανδημίας COVID-19.
- Το προσδόκιμο ζωής επιβραδύνθηκε από το 2011 και υποχώρησε απότομα το 2020.
- Οι 179.000 θάνατοι σχετιζόμενοι με την COVID το 2020-21 ήταν η μεγαλύτερη «θνησιμότητα-σοκ» από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
- Το κάπνισμα μειώθηκε από 26% το 2001 σε 11% το 2023, ενώ η παχυσαρκία αυξήθηκε από 20% σε 30%.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η επιβράδυνση από τις αρχές της δεκαετίας του 2010 δεν ήταν βρετανικό φαινόμενο, αλλά κοινό μοτίβο στις χώρες υψηλού εισοδήματος. Το Ηνωμένο Βασίλειο και οι υπόλοιπες πέντε μεγαλύτερες οικονομίες αυτής της κατηγορίας — μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία — γνώρισαν παρόμοια στασιμότητα, αν και στη Βρετανία διήρκεσε λίγο περισσότερο.
Παρά τους συχνούς ισχυρισμούς ότι οι επιδόσεις της χώρας στη θνησιμότητα είναι μοναδικά κακές, οι ερευνητές σημειώνουν πως τα κέρδη σε προσδόκιμο ζωής ήταν σε γενικές γραμμές παρόμοια με εκείνα των χωρών σύγκρισης και του μέσου όρου του ΟΟΣΑ μεταξύ 2000 και 2024. Ενδεικτικά, το προσδόκιμο ζωής της Γαλλίας αυξανόταν κατά μέσο όρο μόλις τέσσερις ημέρες τον χρόνο περισσότερο από της Βρετανίας.
Η πανδημία υπήρξε η πιο βίαιη διαταραχή
Η πιο δραματική ανατροπή ήρθε με την COVID-19. Οι 179.000 θάνατοι που συνδέθηκαν με τον ιό το 2020-21 αποτέλεσαν τη μεγαλύτερη διαταραχή θνησιμότητας από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο, το ποσοστό θνησιμότητας κορυφώθηκε το 2020 και έκτοτε μειώνεται κάθε χρόνο· έως το 2024 είχε επιστρέψει κοντά στα επίπεδα του 2019, παρόμοια τάση με την υπόλοιπη Δυτική Ευρώπη.
Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της πανδημίας παραμένουν αβέβαιες αλλά δυνητικά σοβαρές, αφορώντας πολλούς που ζουν με «long COVID» — ενώ στοιχεία από παλαιότερες πανδημίες, όπως της γρίπης του 1918-19, υποδηλώνουν πιθανές αρνητικές συνέπειες ακόμη και για έμβρυα εκτεθειμένα στον ιό.
Καρδιαγγειακά και καρκίνος κυριαρχούν στα αίτια θανάτου
Το 2024, στην Αγγλία, τα καρδιαγγειακά νοσήματα (26%), ο καρκίνος (26%), οι αναπνευστικές παθήσεις (12%) και η άνοια (9%) ευθύνονταν για τα τρία τέταρτα των θανάτων. Ενώ στις αρχές της δεκαετίας του 2000 η καρδιαγγειακή θνησιμότητα μειωνόταν ταχύτατα χάρη στη θεραπεία, την πρόληψη και τη μείωση του καπνίσματος, από το 2019 η πρόοδος έχει «κολλήσει», λόγω λιγότερων ιατρικών ανακαλύψεων και αυξημένων πιέσεων στα συστήματα υγείας και κοινωνικής φροντίδας.
Οι παράγοντες κινδύνου αλλάζουν εικόνα. Το κάπνισμα υποχώρησε από το 26% των ενηλίκων το 2001 στο 11% το 2023, περιορίζοντας τα περιθώρια περαιτέρω κερδών. Αντίθετα, η παχυσαρκία αναδείχθηκε στον κορυφαίο κίνδυνο του τρόπου ζωής, με το ποσοστό των παχύσαρκων ενηλίκων στην Αγγλία να ανεβαίνει από 20% το 2001 σε 30% το 2024 — κάτι που, όπως εξηγούν οι ερευνητές, προμηνύει αυξανόμενο μελλοντικό βάρος καρδιαγγειακών, διαβήτη και ορισμένων καρκίνων.
Αυξάνονται ο χρόνιος πόνος και οι ψυχικές δυσκολίες
Ένα στα τέσσερα ενήλικα (26%) αναφέρει χρόνιο πόνο, με τους μισούς από αυτούς να δηλώνουν πόνο υψηλής επίπτωσης που περιορίζει σοβαρά την καθημερινότητα· ο πόνος στη μέση είναι πλέον η κύρια αιτία ετών ζωής με αναπηρία. Οι κοινές ψυχικές διαταραχές στους ενήλικες εργάσιμης ηλικίας αυξήθηκαν από 17,5% το 2000 σε 22,6% το 2023-24, με τα ποσοστά να είναι υψηλότερα στους νεότερους (26% στους 16-24 έναντι 10% στους 75 και άνω).
Πώς άλλαξε η σχέση των Βρετανών με το φαγητό
Το 2001 η βρετανική Υπηρεσία Προτύπων Τροφίμων (FSA) ήταν ένας μόλις ενός έτους οργανισμός. Έκτοτε άλλαξαν ριζικά τα διαθέσιμα τρόφιμα και ο τρόπος αγοράς τους. Οι εκπτωτικές αλυσίδες όπως η Aldi και η Lidl εκτόξευσαν το μερίδιό τους από μόλις 3% το 2002 σε περίπου 14% έως το 2021, αν και τα μεγάλα σούπερ μάρκετ εξακολουθούν να τροφοδοτούν πάνω από το 80% της μέσης ημερήσιας θερμιδικής πρόσληψης. Παράλληλα, η πυκνότητα των σημείων γρήγορου φαγητού ανά κάτοικο αυξήθηκε κατά 36% μεταξύ 2011 και 2024, ξεπερνώντας τη μεγέθυνση 17% της πυκνότητας των σούπερ μάρκετ.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι βελτιώσεις στη θνησιμότητα πιθανότατα θα επανέλθουν, αλλά με βραδύτερο ρυθμό. Η γήρανση του πληθυσμού, η παχυσαρκία και η επιδείνωση της υγείας των νεότερων συνιστούν κινδύνους, ενώ το παράδειγμα των ΗΠΑ με τους «θανάτους από απόγνωση» δείχνει ότι η πρόοδος δεν είναι δεδομένη.
Ποιος από αυτούς τους παράγοντες σας ανησυχεί περισσότερο για το μέλλον της δημόσιας υγείας — η παχυσαρκία, η ψυχική υγεία των νέων ή οι πιέσεις στα συστήματα φροντίδας; Μοιραστείτε τη γνώμη σας.
