Πάνω από 150 χρόνια αφότου ο Κάρολος Δαρβίνος υποψιάστηκε ότι ορισμένα είδη του γένους Saxifraga ίσως ήταν σαρκοφάγα, μια ομάδα επιστημόνων συγκέντρωσε τα αποδεικτικά στοιχεία που επιβεβαιώνουν πως είχε δίκιο. Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications, δείχνει ότι το αλπικό ανθοφόρο φυτό Saxifraga candelabrum μπορεί να προσελκύει, να παγιδεύει, να πέπτει και να απορροφά άζωτο από έντομα — τέσσερις ιδιότητες που απαιτούνται για να χαρακτηριστεί ένα φυτό επισήμως σαρκοφάγο.
- Το φυτό Saxifraga candelabrum επιβεβαιώθηκε ως νέα σαρκοφάγος γενεαλογική γραμμή.
- Επαληθεύεται υπόθεση που ο Δαρβίνος διατύπωσε το 1875.
- Ώριμα φυτά έφεραν κατά μέσο όρο περισσότερα από 70 παγιδευμένα έντομα, κυρίως σκνίπες.
«Και μόνο η ευκαιρία να επιβεβαιώσεις μια πρόβλεψη του Δαρβίνου είναι κάτι που σε γεμίζει τόσο ταπεινότητα όσο και ενθουσιασμό», λέει ο Doug Soltis από το Πανεπιστήμιο της Φλόριντα. «Τι απίστευτο συναίσθημα.»
Ο Soltis προσθέτει με χιούμορ: «Θα ήθελα να πιστεύω ότι ο Δαρβίνος θα ήταν ευχαριστημένος και θα έλεγε: “Είχα δίκιο — και πάλι.”»
Μια υπόθεση που ο ίδιος ο Δαρβίνος δεν κατάφερε να αποδείξει
Το 1875, ο Δαρβίνος έγραψε για τη γοητεία που του ασκούσαν δύο είδη του γένους Saxifraga, τα οποία ήταν γνωστό ότι έπιαναν έντομα με τις κολλώδεις αδενικές τρίχες τους. Παρά τα πειράματα που επιχείρησε, δεν κατάφερε ποτέ να αποδείξει ότι τα φυτά πράγματι πέπτουν τη λεία τους.
Για να χαρακτηριστεί επισήμως σαρκοφάγο, ένα φυτό πρέπει να διαθέτει προσαρμογές που του επιτρέπουν να προσελκύει, να παγιδεύει και να πέπτει τη λεία του, καθώς και να απορροφά από αυτήν θρεπτικά συστατικά. Ίσως το πιο διάσημο σαρκοφάγο φυτό στον κόσμο να είναι η αρπάγη της Αφροδίτης (Dionaea muscipula). Το γένος Saxifraga περιλαμβάνει περίπου 450 είδη και απαντάται σε αρκτικές και αλπικές περιοχές του βόρειου ημισφαιρίου, αλλά και στις Άνδεις της Νότιας Αμερικής.
Πώς οι ερευνητές συγκέντρωσαν τα αποδεικτικά στοιχεία
Η ομάδα, με επικεφαλής τον Hang Sun από την Κινεζική Ακαδημία Επιστημών, μελέτησε δείγματα του είδους Saxifraga candelabrum, που φύεται σε αλπικές περιοχές του Οροπεδίου Qinghai–Θιβέτ και των Ορέων Hengduan στην Κίνα — διαφορετικό είδος από εκείνα που είχε μελετήσει ο Δαρβίνος, αλλά του ίδιου γένους.
Κατά τις επιτόπιες παρατηρήσεις, οι βοτανικοί διαπίστωσαν ότι τα φυτά παγιδεύουν μικρά έντομα με τρίχες καλυμμένες από κολλώδες έκκριμα. Τα μεγαλύτερα έντομα — εκείνα που είναι χρησιμότερα για την επικονίαση — δεν κολλούσαν. Έντομα βρέθηκαν στις αδενικές τρίχες σε 43 από τα 45 δείγματα που εξετάστηκαν, ενώ τα ώριμα φυτά έφεραν κατά μέσο όρο 71 παγιδευμένα έντομα, κυρίως σκνίπες.
Στη συνέχεια, οι επιστήμονες επιβεβαίωσαν ότι τα εκκρίματα των τριχών περιέχουν πεπτικά ένζυμα ικανά να διασπάσουν τη λεία. Με τη χρήση ισοτόπου αζώτου, «τάισαν» το φυτό με σημασμένα έντομα (μύγες Drosophila) και παρατήρησαν αξιοσημείωτη αύξηση του σημασμένου αζώτου στο S. candelabrum, γεγονός που απέδειξε ότι το φυτό απορροφά θρεπτικά συστατικά από τη λεία του.
Τέλος, οι γενετικές αναλύσεις έδειξαν ότι το Saxifraga μοιράζεται κοινά γονίδια με άλλα, ανεξάρτητα εξελιγμένα σαρκοφάγα φυτά, τα οποία ελέγχουν την προσέλκυση, την πέψη και την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών. «Μαζί, αυτά τα γονιδιωματικά δεδομένα παρέχουν ανεξάρτητη απόδειξη ότι το S. candelabrum είναι πραγματικά σαρκοφάγο φυτό», τονίζει ο Sun.
Τι σημαίνει το εύρημα για το υπόλοιπο γένος
Η επιβεβαίωση αυτή δεν αφορά μόνο ένα είδος. Ο Soltis εκτιμά ότι η έρευνα θα οδηγήσει σε επανεξέταση και άλλων ειδών του γένους — συμπεριλαμβανομένων εκείνων που είχε μελετήσει ο ίδιος ο Δαρβίνος — καθώς και της ευρύτερης οικογένειας των Saxifragaceae. «Πολλά μέλη της οικογένειας διαθέτουν τέτοιες τρίχες και δεν θα εξεπλησσόμουν αν κι άλλα αποδειχθούν σαρκοφάγα», σημειώνει.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι ο αριθμός των γνωστών σαρκοφάγων φυτών ενδέχεται να διευρυνθεί, καθώς οι ερευνητές επανεκτιμούν είδη που έως τώρα θεωρούνταν απλώς «κολλώδη». Παράλληλα, η υπόθεση δείχνει πόσο μπροστά από την εποχή του βρισκόταν η παρατηρητικότητα του Δαρβίνου, ακόμη και όταν του έλειπαν τα εργαλεία για να την τεκμηριώσει.
Σας εντυπωσιάζει που μια εικασία 150 ετών του Δαρβίνου επιβεβαιώνεται μόλις τώρα; Πείτε μας τη γνώμη σας στα σχόλια.
