Πειραματική εγχείρηση για Αλτσχάιμερ σε χιλιάδες ασθενείς – Απαγόρευση στην Κίνα

Η νόσος Αλτσχάιμερ παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα βάρη για τα συστήματα υγείας παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, όπου η άνοια αφορά χιλιάδες οικογένειες που αναζητούν απεγνωσμένα αποτελεσματικές θεραπείες. Σε αυτό το πλαίσιο, μια πειραματική χειρουργική επέμβαση που αναπτύχθηκε στην Κίνα και υποσχέθηκε βελτίωση των συμπτωμάτων προκάλεσε τεράστιο ενδιαφέρον – αλλά και σοβαρές αντιδράσεις από την επιστημονική κοινότητα. Περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι υπολογίζεται ότι υποβλήθηκαν στη διαδικασία, την οποία η Εθνική Επιτροπή Υγείας της Κίνας απαγόρευσε τον Ιούνιο του 2025 εκτός ερευνητικών πλαισίων, επικαλούμενη την έλλειψη αποδείξεων για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά της.

Τι ακριβώς επιχειρεί να κάνει η επέμβαση

Η μέθοδος, γνωστή ως εν τω βάθει τραχηλική λεμφαγγειακή αναστόμωση (deep cervical lymphovenous anastomosis, DCLVA), στοχεύει στη βελτίωση της αποστράγγισης των «αποβλήτων» του εγκεφάλου μέσω του λεμφικού συστήματος. Το λεμφικό σύστημα είναι ένα δίκτυο αγγείων και λεμφαδένων που συλλέγει άχρηστες ουσίες από τους ιστούς ώστε να διασπαστούν ή να αποβληθούν από το σώμα. Η ιδέα είναι ότι, συνδέοντας χειρουργικά αυτό το δίκτυο με γειτονικές φλέβες, επιταχύνεται η αποβολή πρωτεϊνών που σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ, όπως το βήτα-αμυλοειδές και η ταυ.

Η τεχνική αναπτύχθηκε από τον Xie Qingping στο νοσοκομείο Hangzhou Qiushi της Κίνας, με βάση μια συνήθη θεραπεία για χρόνια οιδηματώδη άκρα. Το 2024, η ομάδα του ανέφερε στο περιοδικό Plastic and Reconstructive Surgery ότι είχε πραγματοποιήσει τη διαδικασία σε 50 άτομα με τη νόσο. Παράλληλα, δημοσίευσε βίντεο ενός ασθενούς που, ενώ ήταν κλινήρης, περπατούσε με ζωηρότητα οκτώ μήνες μετά την επέμβαση.

Το βίντεο που έγινε viral και οι επιστημονικές αμφιβολίες

Το πλάνο διαδόθηκε ραγδαία στην Κίνα, όπως σημειώνει η Fan Fan από το Augusta University της Τζόρτζια. Μέχρι τον Μάιο του 2025, χιλιάδες άνθρωποι υπολογίζεται ότι είχαν υποβληθεί στη διαδικασία σε περίπου 300 ιδιωτικά και δημόσια νοσοκομεία σε όλη τη χώρα. Σύμφωνα με αναφορές, πολλές από αυτές τις επεμβάσεις έγιναν από πλαστικούς χειρουργούς, με αμοιβές που κυμαίνονταν από δεκάδες χιλιάδες έως αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες κινεζικά γουάν.

Πολλοί ειδικοί εξέφρασαν σοβαρές επιφυλάξεις. «Όταν πρωτοάκουσα γι’ αυτή τη θεραπεία, έμεινα έκπληκτος», λέει ο Steven Proulx από το Πανεπιστήμιο της Βέρνης στην Ελβετία. «Ουσιαστικά δεν υπάρχει καμία απόδειξη που να τη στηρίζει». Ο Proulx αμφισβητεί την αξιοπιστία της περίπτωσης του κλινήρη ασθενούς: «Ένα βίντεο από έναν μόνο ασθενή δεν θα το θεωρούσα αξιόπιστο», προσθέτοντας ότι οι ερευνητές δεν αξιολόγησαν άλλες πιθανές βελτιώσεις, όπως αλλαγές στις απεικονίσεις του εγκεφάλου.

«Ήταν σωστό εκ μέρους της Κίνας να σταματήσει η προσφορά της DCLVA για τη νόσο Αλτσχάιμερ», σημειώνει ο Shiju Gu, που έχει ερευνήσει τη νόσο στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.

Τι δείχνουν οι δοκιμές σε ΗΠΑ και Σιγκαπούρη

Αρχικά αποτελέσματα από μικρές δοκιμές ασφάλειας σε ΗΠΑ και Σιγκαπούρη, που παρουσιάστηκαν νωρίτερα αυτόν τον μήνα στο Διεθνές Συνέδριο της Alzheimer’s Association στο Λονδίνο, υποδεικνύουν ότι η προσέγγιση είναι ασφαλής για έως έξι μήνες, με κάποιες ενδείξεις γνωστικής βελτίωσης. Η δοκιμή στη Σιγκαπούρη βρήκε στοιχεία μικρών γνωστικών βελτιώσεων σε δύο από τους επτά συμμετέχοντες. Ωστόσο, καμία από αυτές τις δοκιμές δεν ήταν τυχαιοποιημένη ή τυφλή.

«Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, θα περιέγραφα την αποτελεσματικότητα της DCLVA ως αβέβαιη, καθώς οι υπάρχουσες κλινικές μελέτες στην Κίνα ήταν γενικά μη ελεγχόμενες, βραχυπρόθεσμες και μεθοδολογικά περιορισμένες», εξηγεί ο Gu, τονίζοντας τη δυσκολία να διαχωριστεί μια πραγματική χειρουργική επίδραση από το φαινόμενο εικονικού φαρμάκου, τη μετεγχειρητική φροντίδα ή τις διακυμάνσεις της κατάστασης του ασθενούς.

Η νέα δοκιμή και τα ηθικά διλήμματα

Μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή που συγκρίνει την DCLVA με μια εικονική («ψεύτικη») επέμβαση βρίσκεται τώρα σε εξέλιξη. Την ηγείται ο Hui-Sheng Chen στο General Hospital of Shenyang Military Region της Κίνας και στοχεύει να εντάξει 50 άτομα με ήπιο έως μέτριο Αλτσχάιμερ, με αποτελέσματα που αναμένονται τον επόμενο χρόνο.

Ορισμένοι ειδικοί, ωστόσο, αμφισβητούν την ηθική της εικονικής χειρουργικής. «Οι κίνδυνοι κάθε είδους επέμβασης και της συνοδευτικής αναισθησίας σε έναν ηλικιωμένο και δυνητικά ευάλωτο πληθυσμό καθιστούν πολύ δύσκολη την αιτιολόγηση μιας ψεύτικης παρέμβασης», λέει ο Jeff Iliff από το Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον. Ο Per Kristian Eide από το Πανεπιστήμιο του Όσλο επισημαίνει επίσης ότι το πρωτόκολλο προβλέπει έλεγχο για γνωστικές βελτιώσεις τέσσερις ημέρες μετά την επέμβαση: «Δεν θα περίμενες καμία βελτίωση σε τόσο σύντομο χρόνο».

Γιατί η μέθοδος εξακολουθεί να θεωρείται ελκυστική

Παρά τις επιφυλάξεις, η επέμβαση έχει ένα πλεονέκτημα: είναι μια εφάπαξ παρέμβαση. Αυτό την κάνει άξια περαιτέρω διερεύνησης, λέει ο Vincent Tay από το Changi General Hospital, που συμμετέχει στη δοκιμή της Σιγκαπούρης. Η αντιμετώπιση του Αλτσχάιμερ γενικά εστιάζει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, ενώ θεραπείες με αντισώματα όπως το lecanemab, που απομακρύνουν συσσωματώματα βήτα-αμυλοειδούς, είναι εγκεκριμένες σε ΗΠΑ και Βρετανία. Ωστόσο, η αμφιλεγόμενη αποτελεσματικότητά τους και το υψηλό κόστος, εν μέρει λόγω της χορήγησης με έγχυση, σημαίνουν ότι δεν είναι διαθέσιμες μέσω του βρετανικού συστήματος υγείας. «Το θετικό είναι ότι αυτή [η επέμβαση] γίνεται μία φορά», σημειώνει ο Raag Airan από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ.

Το ερώτημα αν η διαδικασία θα γίνει κάποια μέρα ξανά ρουτίνα στην Κίνα, ή και παγκοσμίως, παραμένει ανοιχτό. «Παρακολουθώ στενά τα αποτελέσματα που δημοσιεύονται σε αυτό το πεδίο, όπως και όλοι όσοι εργάζονται πάνω σε αυτό το ζήτημα», καταλήγει ο Iliff.

Πιστεύετε ότι μια πειραματική χειρουργική για το Αλτσχάιμερ αξίζει να διερευνηθεί περαιτέρω παρά τις ηθικές ανησυχίες, ή θα έπρεπε η έρευνα να επικεντρωθεί αλλού; Μοιραστείτε την άποψή σας.