Ένας λευκός νάνος με συνοδό ένα άστρο παρόμοιο με τον Ήλιο βρίσκεται πίσω από επαναλαμβανόμενους ραδιοπαλμούς που κατέγραψαν αστρονόμοι από απόσταση περίπου 5.000 ετών φωτός. Το σύστημα, με την ονομασία GPM J071507−114153, εκπέμπει παλμούς κάθε 7,9 λεπτά, οι οποίοι όμως είναι ανιχνεύσιμοι μόνο σε ορισμένα διαστήματα. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Astronomy, συνδέει για πρώτη φορά έναν τέτοιο παλλόμενο λευκό νάνο με άστρο σαν τον Ήλιο, αντί για έναν μικρότερο και ψυχρότερο ερυθρό νάνο, όπως σε άλλα αναγνωρισμένα συστήματα αυτής της κατηγορίας.
«Είναι η πρώτη φορά που οι παλμοί είναι αρκετά καθαροί ώστε να δούμε τον λευκό νάνο να κινείται στην τροχιά του γύρω από τον συνοδό του», δήλωσε ο επικεφαλής της ομάδας, Σαμ ΜακΣουίνι, επιστήμονας του Παρατηρητηρίου SKA. «Έτσι γνωρίζουμε ότι οι παλμοί προέρχονται από μια περιοχή κοντά στον λευκό νάνο ή πιθανώς ακόμη και από τον ίδιο».
Οι ραδιοπαλμοί δεν αποκάλυψαν μόνο τη θέση του συστήματος, αλλά επέτρεψαν στους ερευνητές να παρακολουθήσουν την κίνηση ενός αστρικού υπολείμματος που δεν βλέπουν άμεσα.
Οι παρατηρήσεις αποκάλυψαν και μαγνητικά φαινόμενα στον συνοδό
Η Νατάσα Χέρλι-Γουόκερ, μέλος της ομάδας από το Διεθνές Κέντρο Έρευνας Ραδιοαστρονομίας στο Πανεπιστήμιο Κέρτιν της Αυστραλίας, στάθηκε σε ένα επιπλέον εύρημα: ο λευκός νάνος φάνηκε να περνά πίσω από περιοχή με ισχυρό μαγνητικό πεδίο.
Η πιθανότερη εξήγηση, σύμφωνα με την ίδια, είναι μια αστρική προεξοχή — ένας μεγάλος βρόχος πλάσματος που εκτινάσσεται από την επιφάνεια ενός άστρου. «Είναι εκπληκτικό ότι, χρησιμοποιώντας ραδιοκύματα, μπορούμε να ανιχνεύσουμε καταιγίδες σε ένα άστρο πάνω από 5.000 έτη φωτός μακριά», ανέφερε.
Η αναζήτηση είχε αρχίσει να αποδίδει στα τέλη του 2024, με το ραδιοτηλεσκόπιο Murchison Widefield Array στη Δυτική Αυστραλία. Μια μέθοδος αναζήτησης που ανέπτυξε ο υποψήφιος διδάκτορας Τσάναντ Χόρβατ ανέδειξε τους σύντομους, τακτικούς παλμούς. Στη συνέχεια, όμως, αυτοί εξαφανίστηκαν για εβδομάδες από τις παρατηρήσεις.
Η συνεξέταση των ανιχνεύσεων και των διαστημάτων χωρίς σήμα αποκάλυψε το μοτίβο: περίπου έξι ώρες με ορατούς παλμούς και άλλες 26 χωρίς αυτούς. Η φυσικότερη ερμηνεία που προτείνει η ομάδα είναι ότι τα δύο άστρα ολοκληρώνουν μία περιφορά κάθε 32 ώρες και οι παλμοί γίνονται ορατοί μόνο όταν η διάταξή τους είναι κατάλληλη.
Η μάζα του αόρατου αντικειμένου έδειξε λευκό νάνο
Το ραδιοτηλεσκόπιο MeerKAT στη Νότια Αφρική προσδιόρισε με ακρίβεια τη θέση της πηγής. Ακολούθησαν παρατηρήσεις με το τηλεσκόπιο Keck στη Χαβάη, οι οποίες έδειξαν ότι το ορατό άστρο είναι τύπου G, με μάζα και θερμοκρασία σχεδόν ίδιες με του Ήλιου.
Για τη φύση του αόρατου συνοδού, καθοριστικό ήταν το χρονικό αποτύπωμα των παλμών. Καθώς το αντικείμενο κινείται στην τροχιά του, τα σήματα φτάνουν έως και τέσσερα δευτερόλεπτα νωρίτερα ή αργότερα, επειδή μεταβάλλεται η απόσταση που διανύουν τα ραδιοκύματα. Παράλληλα, το φάσμα του ορατού άστρου δείχνει ότι η δική του ταλάντωση είναι μικρή.
Συνδυάζοντας αυτά τα στοιχεία με την περίοδο περιφοράς, οι ερευνητές υπολόγισαν τη μάζα του παλλόμενου αντικειμένου περίπου στα δύο τρίτα της ηλιακής. Είναι υπερβολικά μικρή για άστρο νετρονίων, γι’ αυτό η ομάδα θεωρεί ότι πρόκειται για παλλόμενο λευκό νάνο.
Τα ραδιοκύματα μπορούν να αποκαλύψουν κρυμμένα αστρικά ζεύγη
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι παρόμοια συστήματα μπορεί να είναι αρκετά συνηθισμένα, αλλά δύσκολα εντοπίζονται στο ορατό φως: η λάμψη του φωτεινότερου άστρου καλύπτει τον αμυδρό λευκό νάνο. Οι ραδιοπαλμοί προσφέρουν έναν διαφορετικό τρόπο αναζήτησής τους.
Τα Murchison Widefield Array και MeerKAT είναι πρόδρομοι του SKA. «Αν ήδη κάνουμε τέτοιες ανακαλύψεις με πρόδρομα τηλεσκόπια, φανταστείτε πόσα περισσότερα αστρικά συστήματα θα μπορέσουμε να βρούμε και πόσο λεπτομερή εικόνα των σημάτων τους θα έχουμε όταν ολοκληρωθούν τα τηλεσκόπια SKA», δήλωσε ο ΜακΣουίνι.































