Η Νότια Αφρική και η Ρουάντα χάνουν την αδασμολόγητη πρόσβαση στην αγορά των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο εμπορικός αντιπρόσωπος των ΗΠΑ, Τζέιμισον Γκριρ, ανακοίνωσε τη Δευτέρα ότι ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προτίθεται να τερματίσει τη συμμετοχή των δύο χωρών στον νόμο για την Ανάπτυξη και τις Ευκαιρίες στην Αφρική (AGOA), με ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2027. Η Ουάσινγκτον υποστηρίζει ότι οι κυβερνήσεις της Πρετόριας και του Κιγκάλι εφαρμόζουν πρακτικές ασύμβατες με τα κριτήρια επιλεξιμότητας του προγράμματος. Ο αποκλεισμός πλήττει κυρίως τη Νότια Αφρική, τον μεγαλύτερο ωφελούμενο του AGOA.
- Ο αποκλεισμός των δύο χωρών από το AGOA τίθεται σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2027.
- Η Νότια Αφρική εξήγαγε το 2025 προϊόντα αξίας 1,7 δισ. δολαρίων ΗΠΑ (περίπου 1,5 δισ. ευρώ) στις ΗΠΑ μέσω του προγράμματος.
- Σύμφωνα με το υπουργείο Εμπορίου της χώρας, οι εξαγωγές μέσω AGOA αντιστοιχούν σε περίπου 10% των εξαγωγών της προς τις ΗΠΑ και σε 1% των συνολικών εξαγωγών της παγκοσμίως.
- Η Ρουάντα είχε τεθεί σε αναστολή από το πρόγραμμα και το 2018.
Η Ουάσινγκτον επικαλείται εμπόδια στο εμπόριο και απειλές για την ασφάλεια
Στην ανακοίνωσή του ο Γκριρ ανέφερε ότι «ο πρόεδρος Τραμπ διαπίστωσε πως οι κυβερνήσεις της Ρουάντα και της Νότιας Αφρικής εφαρμόζουν πρακτικές που δεν συνάδουν με τα κριτήρια επιλεξιμότητας του AGOA». Όπως εξήγησε, οι πρακτικές αυτές περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, εμπόδια που υπονομεύουν το αμερικανικό εμπόριο και τις επενδύσεις, καθώς και ενέργειες που απειλούν την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ και τα συμφέροντα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στην περιοχή.
Η ανακοίνωση δεν έδωσε συγκεκριμένα παραδείγματα. Ωστόσο, η Ουάσινγκτον κατονόμασε ως ζητήματα που την απασχολούν για τη Ρουάντα τα εμπορικά εμπόδια, το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Για τη Νότια Αφρική ανέφερε τα εμπόδια σε αμερικανικό εμπόριο και επενδύσεις, τη διαφθορά και τις απειλές για την εθνική ασφάλεια και την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ.
Ένα πρόγραμμα 26 ετών με ετήσια αξιολόγηση
Το AGOA θεσπίστηκε το 2000 επί προεδρίας Μπιλ Κλίντον και αποτελεί κεντρικό πυλώνα της οικονομικής πολιτικής των ΗΠΑ στην υποσαχάρια Αφρική. Παρέχει αδασμολόγητη πρόσβαση στην αμερικανική αγορά σε περισσότερα από 1.800 προϊόντα από πάνω από 30 χώρες. Πρόκειται για μονομερή προτίμηση: η Ουάσινγκτον τη χορηγεί υπό όρους και μπορεί να την ανακαλέσει, χωρίς να απαιτείται διαπραγμάτευση με τις δικαιούχους χώρες.
Οι όροι συμμετοχής περιλαμβάνουν την άρση εμποδίων στο αμερικανικό εμπόριο και τις επενδύσεις, τη διατήρηση οικονομίας της αγοράς και τον σεβασμό δημοκρατικών αρχών, όπως το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η προστασία των εργαζομένων. Η επιλεξιμότητα κάθε χώρας αξιολογείται ετησίως. Τον Φεβρουάριο ο Τραμπ είχε παρατείνει το ίδιο το πρόγραμμα.
Οι εντάσεις με την Πρετόρια προηγήθηκαν της απόφασης
Η απόφαση έρχεται μετά από μια περίοδο έντονων τριβών. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει στραφεί κατά της Νότιας Αφρικής για, όπως λέει ο Αμερικανός πρόεδρος, δίωξη των λευκών πολιτών της. Η κυβέρνηση της χώρας απορρίπτει τον ισχυρισμό ως ψεύδος που διακινούν περιθωριακές ομάδες. Η Ουάσινγκτον διαφωνεί επίσης με την εξωτερική πολιτική της Πρετόριας, ιδίως με την προσφυγή της κατά του Ισραήλ για γενοκτονία στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Το Ισραήλ αρνείται τις κατηγορίες.
Για τη Ρουάντα, οι ΗΠΑ ασκούν οικονομική πίεση λόγω της φερόμενης στήριξής της στην ένοπλη ομάδα M23 στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Την προηγούμενη εβδομάδα η Ουάσινγκτον επέβαλε κυρώσεις στο υπουργείο Άμυνας της Ρουάντα, το οποίο αρνείται κάθε σχέση με την M23, καθώς και σε πρόσωπα, φορείς και ένα διυλιστήριο χρυσού. Οι κύριες εξαγωγές της Ρουάντα προς τις ΗΠΑ είναι ο καφές, το τσάι και τα ορυκτά.
Η Νότια Αφρική δηλώνει έτοιμη, οι παραγωγοί ανησυχούν
Το υπουργείο Εμπορίου, Βιομηχανίας και Ανταγωνισμού της Νότιας Αφρικής δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι ήταν προετοιμασμένο για αρνητική έκβαση της αξιολόγησης και ότι παραμένει ανοιχτό σε διάλογο με την Ουάσινγκτον. «Το AGOA παραμένει σημαντικό για τη Νότια Αφρική, αλλά δεν αποτελεί το σύνολο της οικονομικής σχέσης μεταξύ Νότιας Αφρικής και Ηνωμένων Πολιτειών», ανέφερε. Ο πρόεδρος Σίριλ Ραμαφόζα είχε επίσης δηλώσει τις τελευταίες εβδομάδες ότι η χώρα πρέπει να προετοιμαστεί για τον αποκλεισμό, αναζητώντας νέες αγορές και εμπορικές συμφωνίες με εταίρους όπως η Κίνα.
Τη Δευτέρα η κυβέρνηση της Νότιας Αφρικής ανέφερε ότι οι ΗΠΑ παραμένουν σημαντικός εμπορικός εταίρος και ότι θα στηρίξει τους κλάδους που πλήττονται. Μέσω του AGOA η χώρα εξάγει κυρίως οχήματα και ανταλλακτικά, αγροτικά προϊόντα, εσπεριδοειδή και κρασί.
Ο κλάδος των εσπεριδοειδών, που εξαρτάται από τις εξαγωγές, προειδοποίησε ότι ολόκληρη η αλυσίδα αξίας του «και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού» βρίσκεται πλέον υπό απειλή.
Σύμφωνα με τους παραγωγούς, διακυβεύονται θέσεις εργασίας και η οικονομική ασφάλεια ολόκληρων κοινοτήτων. Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι το βάρος για τη συνολική οικονομία είναι περιορισμένο. Αυτό όμως σημαίνει ότι το κόστος θα συγκεντρωθεί σε συγκεκριμένους κλάδους, όπως τα εσπεριδοειδή, το κρασί και τα ανταλλακτικά αυτοκινήτων, που στηρίχθηκαν επί χρόνια στην αδασμολόγητη πρόσβαση.
Για τον Ευρωπαίο και τον Έλληνα αναγνώστη, η απόφαση δείχνει πώς οι εμπορικές προτιμήσεις των ΗΠΑ συνδέονται πλέον ανοιχτά με ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας. Δείχνει επίσης ότι χώρες σαν τη Νότια Αφρική ενδέχεται να στραφούν πιο έντονα προς άλλες αγορές, όπως η ευρωπαϊκή.































