Η υπερβολική κατανάλωση πρωτεΐνης — μια τάση γνωστή διεθνώς ως «proteinmaxxing» — φαίνεται να αφήνει το αποτύπωμά της στην υγεία ακόμη και σε νέους, γυμνασμένους ανθρώπους. Σύμφωνα με ειδικούς που μίλησαν στο GQ, η αδιάκοπη προσπάθεια μεγιστοποίησης της πρωτεΐνης σε κάθε γεύμα συνδέεται με αυξημένα επίπεδα ουρικού οξέος και, κατ’ επέκταση, με μεγαλύτερο κίνδυνο για ουρική αρθρίτιδα (gout), πέτρες στα νεφρά, αλλά και έντονη δυσοσμία στην αναπνοή. Πρόκειται για παρενέργειες που, όπως τονίζουν, μπορούν να εμφανιστούν ακόμη κι όταν δεν υπάρχει το «κλασικό» προφίλ κινδύνου.
- Η υπερβολική πρωτεΐνη μπορεί να αυξήσει το ουρικό οξύ και να οδηγήσει σε ουρική αρθρίτιδα ακόμη και σε υγιείς ανθρώπους.
- Το 2016, το 3,9% των ενηλίκων στις ΗΠΑ (9,2 εκατ. άνθρωποι) είχε ουρική αρθρίτιδα, εκ των οποίων 5,9 εκατ. άνδρες.
- Οι ειδικοί συνδέουν επίσης την υπερκατανάλωση πρωτεΐνης με πέτρες στα νεφρά και μεταβολική δυσοσμία στην αναπνοή.
Ένα προειδοποιητικό περιστατικό: υψηλό ουρικό οξύ σε έναν τριαντάρη
Η αφορμή για τη συζήτηση ήταν η προσωπική εμπειρία του συντάκτη του άρθρου. Σε πρόσφατο τσεκ-απ, ο γιατρός του εντόπισε υψηλό ουρικό οξύ και τον προειδοποίησε ότι αποτελεί «πρόδρομο» της ουρικής αρθρίτιδας. Παρότι ο ίδιος γυμναζόταν συχνά, έπαιζε ποδόσφαιρο και είχε περίπου 15% λίπος σώματος, η ημερήσια πρόσληψη πρωτεΐνης του άγγιζε τα 200 γραμμάρια — ποσότητα που, όπως του εξήγησε ο γιατρός, το σώμα του δυσκολευόταν να διαχειριστεί.
Το εύρημα ξαφνιάζει, καθώς η ουρική αρθρίτιδα συνδέεται παραδοσιακά με την παχυσαρκία, την υψηλή αρτηριακή πίεση και τον διαβήτη, ενώ εμφανίζεται συχνότερα σε άνδρες γύρω στα εξήντα. Οι άνδρες, πάντως, έχουν τετραπλάσιες πιθανότητες να την αναπτύξουν σε σχέση με τις γυναίκες.
Τι είναι η ουρική αρθρίτιδα και πώς μπλέκεται η πρωτεΐνη
Η ουρική αρθρίτιδα είναι μια μορφή αρθρίτιδας που εμφανίζεται όταν η συσσώρευση ουρικού οξέος οδηγεί στον σχηματισμό κρυστάλλων ουρικού νατρίου στις αρθρώσεις. Θεωρείται γενικά η πιο επώδυνη μορφή αρθρίτιδας. «Κλασικά εμφανίζεται στα δάχτυλα των ποδιών», εξηγεί ο Dr. Spencer Kroll, ειδικός παθολόγος, «αλλά μπορεί να εκδηλωθεί οπουδήποτε στο σώμα, και ο πόνος μπορεί να είναι σοβαρός».
Η σύνδεση με τη διατροφή δεν είναι τυχαία: πολλά πλούσια σε πρωτεΐνη τρόφιμα, όπως το κόκκινο κρέας και ορισμένα θαλασσινά, περιέχουν ενώσεις που ονομάζονται πουρίνες, οι οποίες μετατρέπονται σε ουρικό οξύ μέσα στον οργανισμό.
«Είναι κάτι υπαρκτό», λέει ο Dr. Kroll. «Καθώς βλέπουμε αυτή την έκρηξη στη διαθεσιμότητα και στην προώθηση της πρωτεΐνης, αρχίζουμε να αντιμετωπίζουμε προβλήματα».
Η διαιτολόγος Kylie King σημειώνει ότι η ουρική αρθρίτιδα θεωρούνταν επί χρόνια κυρίως ζήτημα γενετικής — μέχρι που η πρωτεΐνη έγινε λέξη-μόδα. «Θυμάμαι ξεκάθαρα πότε άρχισαν να ανεβαίνουν πολύ οι συστάσεις για πρωτεΐνη, πριν από περίπου πέντε χρόνια», αναφέρει, περιγράφοντας πελάτες που έφταναν με υπερβολικούς στόχους πρόσληψης, υπαγορευμένους από personal trainers ή από όσα έβλεπαν στο διαδίκτυο. Ο Dr. Kroll θυμάται ασθενή που πήγε στο ιατρείο του «κουτσαίνοντας, γιατί δεν μπορούσε να περπατήσει», με εξαιρετικά υψηλό ουρικό οξύ· η λύση, πέρα από φαρμακευτική αγωγή για τον πόνο, ήταν να μειώσει την πρωτεΐνη και ιδίως το κρέας.
Πέτρες στα νεφρά: ο ρόλος της ενυδάτωσης και του ασβεστίου
Η υπερβολική πρωτεΐνη συνδέεται και με πέτρες στα νεφρά. Οι πέτρες ουρικού οξέος, από τους πιο συχνούς τύπους, προκύπτουν συνήθως «από υψηλότερη πρωτεΐνη — ειδικά ζωικής προέλευσης — σε συνδυασμό με χαμηλή ενυδάτωση», εξηγεί η King.
Υπάρχει και ένας δεύτερος, έμμεσος κίνδυνος. Οι πέτρες οξαλικού ασβεστίου αποτελούν περίπου το 80% όλων των πετρών στα νεφρά και δεν προκαλούνται άμεσα από την πρωτεΐνη, αλλά από χαμηλά επίπεδα ασβεστίου. «Μερικές φορές, όταν κάποιος στρέφεται σε μια κατά κύριο λόγο πρωτεϊνική διατροφή, μπορεί να αναπτύξει έλλειψη ασβεστίου», σημειώνει ο Dr. Kroll, αναφέροντας ως παράδειγμα την πρωτεΐνη ορού γάλακτος (whey), που δεν περιέχει πολύ ασβέστιο. Η King συμβουλεύει να μην παραμελούνται τροφές πλούσιες σε ασβέστιο, όπως τα γαλακτοκομικά και τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, ενώ προσθέτει ότι το οικογενειακό ιστορικό «περίπου διπλασιάζει τον κίνδυνο».
Η δυσοσμία στην αναπνοή είναι μεταβολική, όχι θέμα ενυδάτωσης
Σε αντίθεση με την ουρική αρθρίτιδα και τις πέτρες, που μπορούν ως έναν βαθμό να αντιμετωπιστούν με ενυδάτωση και ασβέστιο, η κακοσμία του στόματος είναι συχνά αναπόφευκτο παραπροϊόν της υπερβολικής πρωτεΐνης. «Ο κόσμος συχνά νομίζει ότι είναι ζήτημα ενυδάτωσης, ενώ στην πραγματικότητα είναι μεταβολικό», λέει η King.
Στον οργανισμό, η πρωτεΐνη διασπάται σε άζωτο και στη συνέχεια σε αμμωνία — μια φυσιολογική διαδικασία που συμβαίνει ανεξαρτήτως ποσότητας. Όταν όμως η πρόσληψη είναι υπερβολική, η μυρωδιά της αμμωνίας γίνεται αισθητή στην αναπνοή. Αν η υψηλή πρωτεΐνη συνδυαστεί με πολύ χαμηλούς υδατάνθρακες, ο οργανισμός παράγει και ακετόνη λόγω κέτωσης, με οσμή που θυμίζει ασετόν. Σε αυτές τις περιπτώσεις, όπως λέει η King, τσίχλες και καραμέλες είναι απλώς «ένα τσιρότο σε τραύμα από σφαίρα».
Τι σημαίνει αυτό για όσους «κυνηγούν» πρωτεΐνη
Το μήνυμα των ειδικών είναι ότι πιθανότατα δεν χρειάζεστε τόση πρωτεΐνη όση νομίζετε. Το πρώτο βήμα, όπως τονίζουν, είναι η επίγνωση της πραγματικής ημερήσιας πρόσληψης, ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες χωρίς υπερβολές. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι για κάποιον που στοχεύει σε μυϊκή μάζα, το «όσο περισσότερη, τόσο καλύτερα» δεν ισχύει απαραίτητα — και ενδέχεται να έχει κόστος για τις αρθρώσεις, τα νεφρά και ακόμη και την αναπνοή. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα παραπάνω περιγράφουν συσχετίσεις και εμπειρίες ειδικών, όχι μια συνταγή ή ιατρική οδηγία· κάθε προσαρμογή διατροφής καλό είναι να γίνεται σε συνεννόηση με γιατρό.
Έχετε ανεβάσει κι εσείς την πρωτεΐνη σας ακολουθώντας συμβουλές από γυμναστήρια ή τα social media; Πείτε μας πώς προσεγγίζετε τη διατροφή σας και αν έχετε παρατηρήσει επιπτώσεις.
