Η μετάλλαξη Δέλτα του κορονοϊού SARS-CoV-2, που θυμούνται καλά και οι αναγνώστες στην Ελλάδα καθώς προκάλεσε μεγάλο κύμα κρουσμάτων παγκοσμίως το 2021, βρίσκεται στο επίκεντρο νέας επιστημονικής μελέτης. Ερευνητής του Πανεπιστημίου της Τσουκούμπα στην Ιαπωνία διαπίστωσε ότι η πρωτεΐνη-ακίδα (spike) της Δέλτα απέκτησε, σε αναπάντεχα υψηλό ποσοστό, έναν σπάνιο τύπο γενετικής μετάλλαξης — τις λεγόμενες μεταλλάξεις C-σε-G — που κατά κανόνα εμφανίζεται ελάχιστα κατά την εξέλιξη του ιού. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Infection, Genetics and Evolution.
- Δύο από τις επτά επιπλέον αμινοξικές αλλαγές στην πρωτεΐνη-ακίδα της Δέλτα (T19R και P681R) προήλθαν από μεταλλάξεις C-σε-G.
- Οι μεταλλάξεις αυτού του τύπου είναι γενικά σπάνιες σε όλη την εξέλιξη του SARS-CoV-2.
- Η μελέτη διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο της Τσουκούμπα και δημοσιεύθηκε στο Infection, Genetics and Evolution.
Γιατί η πρωτεΐνη-ακίδα είναι το κλειδί
Ο SARS-CoV-2 διαθέτει μια χαρακτηριστική επιφανειακή πρωτεΐνη, την πρωτεΐνη-ακίδα, η οποία παίζει κεντρικό ρόλο στην είσοδο του ιού στα κύτταρα του ξενιστή. Η εξέλιξη των μεταλλάξεων σε αυτή την πρωτεΐνη αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την εμφάνιση νέων παραλλαγών του ιού με διαφορετική μεταδοτικότητα και ικανότητα να παρακάμπτουν την ανοσία.
Προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει ότι η εξέλιξη του SARS-CoV-2 «κλίνει» έντονα προς ορισμένους τύπους νουκλεοτιδικών υποκαταστάσεων, ενώ οι υποκαταστάσεις C-σε-G συμβαίνουν μόνο σπάνια. Αυτό ακριβώς το γεγονός κάνει τα ευρήματα για τη Δέλτα ασυνήθιστα.
Τι έδειξε η ανάλυση των γονιδιωματικών δεδομένων
Η πρωτεΐνη-ακίδα της Δέλτα είχε αποκτήσει επτά αμινοξικές αλλαγές, πέρα από την υποκατάσταση D614G που είναι κοινή στις περισσότερες μεγάλες παραλλαγές του ιού. Το αξιοσημείωτο είναι ότι δύο από αυτές τις επτά αλλαγές — οι T19R και P681R — προέκυψαν από μεταλλάξεις C-σε-G.
Η ανάλυση γονιδιωματικών αλληλουχιών του ιού, αντλημένων από τις δημόσιες βάσεις δεδομένων NCBI GenBank και GISAID, επιβεβαίωσε ότι οι μεταλλάξεις C-σε-G είναι γενικά σπάνιες. Χαρακτηριστικά, ανάμεσα σε 865 μεταλλάξεις της πρωτεΐνης-ακίδας που εντοπίστηκαν κατά τη διαφοροποίηση της παραλλαγής Άλφα, μόνο μία προήλθε από υποκατάσταση C-σε-G.
Οι στατιστικές αναλύσεις έδειξαν ότι το ποσοστό των μεταλλάξεων C-σε-G στην πρωτεΐνη-ακίδα της Δέλτα (2 στις 7) ήταν σημαντικά υψηλότερο από ό,τι παρατηρείται σε άλλες μεταβάσεις μεταξύ γενεαλογικών γραμμών ή στην εξέλιξη εντός μιας γραμμής.
Τι σημαίνει αυτό για την κατανόηση των παραλλαγών
Σύμφωνα με τη μελέτη, η πρωτεΐνη-ακίδα της Δέλτα ήταν ασυνήθιστα εμπλουτισμένη με έναν τύπο μετάλλαξης που κατά τα άλλα καταστέλλεται έντονα κατά την εξέλιξη του SARS-CoV-2. Αυτό, σημειώνει ο ερευνητής, μπορεί να προσφέρει νέα στοιχεία για τις εξελικτικές διαδικασίες που συνδέονται με την εμφάνιση ιδιαίτερα μεταδοτικών παραλλαγών.
Για τον αναγνώστη, η σημασία δεν βρίσκεται σε κάποια άμεση πρακτική συνέπεια, αλλά στην κατανόηση του πώς προκύπτουν οι παραλλαγές που καθόρισαν την πορεία της πανδημίας. Η κατανόηση των γενετικών μηχανισμών πίσω από τη μεταδοτικότητα ενός ιού αποτελεί βασικό εργαλείο για την επιστημονική κοινότητα που παρακολουθεί την εξέλιξη των παθογόνων.
Η έρευνα υπογράφεται από τον Hideki Kakeya και φέρει τον τίτλο «Unusual enrichment of rare C-to-G transversions in the SARS-CoV-2 delta spike» (DOI: 10.1016/j.meegid.2026.105989).
Πόσο σημαντικό θεωρείτε ότι είναι να συνεχίζεται η μελέτη της εξέλιξης του κορονοϊού, χρόνια μετά το κύμα της Δέλτα; Μοιραστείτε τη γνώμη σας.
