Στο επίκεντρο μιας κλιμάκωσης που απειλεί άμεσα τη διεθνή ναυτιλία και τις ροές ενέργειας βρίσκονται και πάλι τα Στενά του Ορμούζ, καθώς η προθεσμία 60 ημερών που προέβλεπε το Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν εξέπνευσε τη Δευτέρα χωρίς αποτέλεσμα. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, η ιρανική ηγεσία εκμεταλλεύτηκε το διάστημα της εκεχειρίας για να προετοιμαστεί για μια μεγαλύτερη σύγκρουση με την Ουάσινγκτον και το Ισραήλ, ενώ την ίδια ώρα συμμετείχε σε συνομιλίες. Παράλληλα, η Τεχεράνη ανακοίνωσε μετατροπή του στρατιωτικού της δόγματος από «αμυντικό» σε «επιθετικό».
- Η 60ήμερη προθεσμία του Μνημονίου Κατανόησης, που υπεγράφη στις 17 Ιουνίου, εξέπνευσε χωρίς συμφωνία.
- Η WSJ αναφέρει ότι το Ιράν ενίσχυσε τους Φρουρούς της Επανάστασης και επιτάχυνε την παραγωγή πυραύλων και drones.
- Ανώτερος διοικητής των Φρουρών δήλωσε ότι το ιρανικό δόγμα γίνεται «επιθετικό».
- Οι εντάσεις έχουν επεκταθεί από τον Περσικό Κόλπο στην Ερυθρά Θάλασσα.
Γιατί το Ορμούζ αφορά άμεσα τη ναυτιλία και την ενέργεια
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους κρισιμότερους θαλάσσιους διαύλους του πλανήτη για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οποιαδήποτε παρεμπόδιση της διέλευσης πλοίων μεταφράζεται σε αναταράξεις στις αγορές ενέργειας και στο κόστος των θαλάσσιων μεταφορών — παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα μια χώρα με ισχυρή ναυτιλιακή παρουσία όπως η Ελλάδα και τους καταναλωτές μέσω των τιμών των καυσίμων.
Ήδη το Ιράν εξαπέλυσε επιθέσεις σε πλοία που δεν ακολούθησαν την εγκεκριμένη διαδρομή, ενώ επέκτεινε τις επιχειρήσεις του στην Ερυθρά Θάλασσα μέσω των συμμάχων του Χούθι, ασκώντας πίεση στη Σαουδική Αραβία.
Τι προέβλεπε το Μνημόνιο και γιατί κατέρρευσε
Το 14 σημείων Μνημόνιο υπεγράφη στις 17 Ιουνίου μεταξύ του Ιρανού προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν και του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, έπειτα από διαμεσολάβηση του Πακιστάν. Προέβλεπε άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, καθώς και 60ήμερη περίοδο διαπραγματεύσεων για μια ευρύτερη ειρήνη.
Σύμφωνα με τους όρους, οι ΗΠΑ δεσμεύονταν να τερματίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό εντός 30 ημερών, να άρουν κυρώσεις, να επιτρέψουν εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και την πρόσβαση σε παγωμένα κεφάλαια, καθώς και να ξεκινήσουν πακέτο ανασυγκρότησης τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων. Το Ιράν δεσμευόταν να καθαρίσει νάρκες από το Ορμούζ, να επιτρέπει τη διέλευση πλοίων χωρίς χρέωση για 60 ημέρες και να επαναβεβαιώσει ότι δεν επιδιώκει πυρηνικά όπλα.
Η ασαφής διατύπωση πολλών ρητρών, όμως, οδήγησε σε άμεσες διαφωνίες — ιδίως για το ποιος ελέγχει τελικά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά. Ο Τζόι Χουντ, πρώην αναπληρωτής διευθυντής του Γραφείου Ιρανικών Υποθέσεων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, χαρακτήρισε το Μνημόνιο «καταδικασμένο να αποτύχει», λέγοντας ότι ήταν «πολύ κακογραμμένο» και έδινε στο Ιράν περιθώριο ερμηνείας.
Το χάσμα αντίληψης μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, οι σκληροπυρηνικοί ηγέτες στην Τεχεράνη αντιμετώπισαν εξαρχής το Μνημόνιο ως προσπάθεια των ΗΠΑ και του Ισραήλ να κερδίσουν χρόνο για μεγαλύτερη επίθεση. Έτσι, παραχώρησαν περισσότερο έλεγχο του τακτικού στρατού στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, τοποθέτησαν σε θέσεις-κλειδιά βετεράνους του πολέμου Ιράν-Ιράκ και στελέχη με εμπειρία εσωτερικής καταστολής, και επιτάχυναν την παραγωγή πυραύλων και drones.
Άραβες αξιωματούχοι πληροφοριών φέρονται να συγκέντρωσαν στοιχεία, μεταξύ των οποίων επικοινωνίες του Ιράν με σύμμαχες πολιτοφυλακές στην Υεμένη και το Ιράκ, για μια στρατηγική στροφή. Προκαλώντας συναγερμό σε ασθενέστερες χώρες του Κόλπου όπως το Κουβέιτ, οι ηγέτες του Ιράν μιλούν όλο και περισσότερο για επιθετικές επιχειρήσεις σε «εχθρικό έδαφος».
«Υπάρχει ευρέως διαδεδομένη άποψη στο Ιράν ότι ο κύριος πόλεμος δεν έχει ξεκινήσει ακόμη», δήλωσε ο αναλυτής Μοχάμαντ Χασάν Σανγκταράς, κάνοντας λόγο για τακτική «salami-slicing» — σταδιακής κλιμάκωσης πριν από μια μεγαλύτερη αναμέτρηση.
Νέο, «επιθετικό» δόγμα και σκληρή στάση
Ο ταξίαρχος και ανώτερος διοικητής των Φρουρών, Γιαντόλα Τζαβάνι, ανακοίνωσε τη μετατροπή του δόγματος σε επιθετικό: «Ο εχθρός πρέπει να γνωρίζει ότι δεν μπορεί να μας αιφνιδιάσει· αντίθετα, είναι ο εχθρός που πρέπει να αναμένει στρατηγικές εκπλήξεις». Το υπουργείο Εξωτερικών της Τεχεράνης δήλωσε ότι η προθεσμία των 60 ημερών κατέστη «εντελώς άνευ αντικειμένου», κατηγορώντας τις ΗΠΑ για παραβίαση της συμφωνίας.
Στις 8 Ιουλίου ο Ντόναλντ Τραμπ είχε ανακοινώσει ότι το Μνημόνιο «τελείωσε», έχοντας αποκαλέσει τους Ιρανούς ηγέτες «τρελούς» και κατηγορήσει τους για ψεύδη. Ταυτόχρονα, πιο ρεαλιστικά μέλη της ηγεσίας, όπως ο πρόεδρος Πεζεσκιάν, έχουν προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι το Ιράν χρειάζεται συμφωνία που θα φέρει άρση κυρώσεων, αλλιώς κινδυνεύει με κατάρρευση της οικονομίας του.
Πρακτικά, όπως προκύπτει από τα δημοσιεύματα, η βαθιά έλλειψη εμπιστοσύνης καθιστά απίθανη μια βιώσιμη συμφωνία στο άμεσο μέλλον. «Η βασική γραμμή είναι ο πόλεμος», σχολίασε ο πρώην ανώτερος Αμερικανός διπλωμάτης Άλαν Άιρ. Για την ευρύτερη περιοχή, αυτό σημαίνει το ενδεχόμενο παρατεταμένων συγκρούσεων και διαταραχής στον εφοδιασμό ενέργειας.
Πιστεύετε ότι η κλιμάκωση στα Στενά του Ορμούζ θα επηρεάσει τις τιμές καυσίμων και τη ναυτιλία στην Ελλάδα; Πείτε μας την άποψή σας στα σχόλια.
