Στις ΗΠΑ, τυπικά σχεδόν οποιοσδήποτε πολίτης μπορεί να ζητήσει υλικό από τις φορητές κάμερες (body cams) της αστυνομίας — και σε πολλές περιπτώσεις ο νόμος επιβάλλει το υλικό αυτό να δημοσιοποιείται. Η πραγματικότητα όμως είναι πιο περίπλοκη: το αν θα λάβεις τελικά το βίντεο που ζήτησες, αν υπάρχει καν τέτοιο βίντεο και αν θα μπορέσεις να το δεις χωρίς υπέρογκο κόστος, εξαρτάται από την πολιτεία και την ίδια την αστυνομική υπηρεσία. Το ζήτημα επανέρχεται στο προσκήνιο καθώς η δημόσια παρακολούθηση διογκώνεται, με κάμερες τεχνητής νοημοσύνης να εξαπλώνονται σε πόλεις όλης της χώρας.
- Για την πρόσβαση στο υλικό απαιτείται συνήθως αίτημα δημόσιας πληροφόρησης, ανάλογο του FOIA, ειδικό ανά περιοχή και υπηρεσία.
- Μόνο οκτώ πολιτείες επιβάλλουν στην αστυνομία να φορά body cams: Κολοράντο, Κονέκτικατ, Ντέλαγουερ, Ιλινόι, Μέριλαντ, Νιου Τζέρσεϊ, Νέο Μεξικό και Νότια Καρολίνα.
- Έρευνα της ProPublica το 2023 διαπίστωσε ότι το υλικό λείπει ή αποκρύπτεται στην πλειονότητα των θανάτων ανθρώπων από αστυνομικούς.
Οι φορητές κάμερες προωθήθηκαν εδώ και χρόνια ως εργαλείο λογοδοσίας: η ιδέα είναι ότι μια αντικειμενική καταγραφή περιορίζει τις καταχρήσεις και τεκμηριώνει το τι πραγματικά συνέβη σε μια περιστατική επαφή αστυνομικού και πολίτη. Στην πράξη, ωστόσο, το κατά πόσο αυτή η καταγραφή φτάνει τελικά στο κοινό είναι ένα εντελώς διαφορετικό ερώτημα.
Η πρόσβαση κρίνεται πολιτεία προς πολιτεία και πόλη προς πόλη
Δεν υπάρχει ενιαίος ομοσπονδιακός κανόνας. Το ποιος μπορεί ή δεν μπορεί να ζητήσει το υλικό καθορίζεται από κάθε πολιτεία ξεχωριστά. Πρώτο εμπόδιο: μόνο μια χούφτα πολιτειών υποχρεώνει τους αστυνομικούς να φορούν κάμερα, οπότε αλλού μπορεί απλώς να μην υπάρχει βίντεο για να ζητηθεί — παρότι οι κάμερες χρησιμοποιούνται ευρέως και εκτός αυτών των πολιτειών, αποσπασματικά.
Σύμφωνα με το Reporters Committee for Freedom of the Press, η εικόνα στον χάρτη είναι ανομοιόμορφη. Πολιτείες όπως η Αϊόβα, η Μασαχουσέτη, ο Μισισιπής, η Μοντάνα, το Νιου Τζέρσεϊ, η Νέα Υόρκη, το Ρόουντ Άιλαντ και η Βιρτζίνια έχουν προτείνει νόμους για τη δημόσια πρόσβαση που δεν έχουν ακόμη τεθεί σε ισχύ. Η Αλαμπάμα και η Χαβάη δεν έχουν καθόλου σχετική νομοθεσία, ενώ Αλάσκα, Μέιν, Νέο Μεξικό, Νότια Ντακότα, Δυτική Βιρτζίνια και Βερμόντ έχουν ψηφίσει παρεμφερείς νόμους που αφήνουν το ζήτημα της δημόσιας πρόσβασης αδιευκρίνιστο. Οι υπόλοιπες πολιτείες έχουν νόμους που ορίζουν τα όρια και τις προϋποθέσεις.
Ακόμη κι όταν το υλικό δίνεται, οι υπηρεσίες συχνά έχουν το δικαίωμα να το αποκρύψουν ή να το επεξεργαστούν — για να κρατήσουν ανώνυμα τα θύματα ή άλλα πρόσωπα που καταγράφονται, ή για να αποκρύψουν ευαίσθητες πληροφορίες και σκηνές σωματικής βλάβης.
Με άλλα λόγια, το δικαίωμα να ζητήσεις το βίντεο δεν σημαίνει και δικαίωμα να το δεις: η έγκριση, η λογοκρισία και ακόμη και το κόστος πρόσβασης μπορούν να λειτουργήσουν ως φραγμοί.
Πόσο πραγματικά υπηρετούν τη λογοδοσία
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο αφορά ακριβώς τις πιο κρίσιμες περιπτώσεις. Η έρευνα της ProPublica το 2023 διαπίστωσε ότι στην πλειονότητα των θανάτων ανθρώπων στα χέρια αστυνομικών, το σχετικό υλικό είτε λείπει είτε αποκρύπτεται — δηλαδή ακριβώς εκεί όπου η δημόσια εποπτεία θα είχε το μεγαλύτερο νόημα.
Το ερώτημα τοποθετείται σε ένα ευρύτερο κλίμα ανησυχίας για την παρακολούθηση. Η εξάπλωση καμερών με τεχνητή νοημοσύνη, όπως τα συστήματα Flock και Axon, και οι αυτόματοι αναγνώστες πινακίδων (ALPRs) έχουν φέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της ιδιωτικότητας. Οργανώσεις όπως η DeFlock, που δημοσιεύει χάρτη ανοιχτού κώδικα με τις κάμερες Flock, επιχειρούν να δείξουν πόσο πανταχού παρούσες γίνονται. Έχουν καταγραφεί περιπτώσεις όπου το σύστημα χρησιμοποιήθηκε για να παρακολουθηθεί ένας οδηγός πάνω από 500 φορές, καθώς και υπόθεση με 17 αστυνομικούς στη Τζόρτζια που φέρονται να χρησιμοποίησαν παράνομα κάμερες Flock για να παρακολουθούν πρόσωπα.
Παράλληλα, ορισμένα αστυνομικά τμήματα εξετάζουν την ενσωμάτωση “agentic” τεχνητής νοημοσύνης στις body cams, ώστε αυτές να “προβλέπουν” και να “προσδιορίζουν” απειλές — μια προοπτική που δικαιολογημένα προκαλεί σκεπτικισμό, δεδομένου ότι η ΤΝ συχνά καταλήγει σε εσφαλμένα συμπεράσματα όταν καλείται να “κρίνει” μόνη της.
Γιατί αφορά και τον Έλληνα αναγνώστη
Αν και το πλαίσιο είναι αμιγώς αμερικανικό, το δίλημμα είναι οικουμενικό: όσο πολλαπλασιάζονται οι κάμερες και τα εργαλεία αυτοματοποιημένης παρακολούθησης, τόσο πιο κρίσιμο γίνεται το ποιος ελέγχει το υλικό και υπό ποιους όρους το κοινό μπορεί να το δει. Η αμερικανική εμπειρία δείχνει ότι η ύπαρξη τεχνολογίας καταγραφής δεν συνεπάγεται αυτόματα διαφάνεια — η διαφάνεια εξαρτάται από τους κανόνες πρόσβασης που τη συνοδεύουν.
Πιστεύετε ότι οι κάμερες της αστυνομίας ενισχύουν πραγματικά τη λογοδοσία ή ανοίγουν την πόρτα σε μαζική παρακολούθηση; Πείτε μας τη γνώμη σας στα σχόλια.
