Οι αρχόσαυροι είναι η μεγάλη ομάδα ερπετών στην οποία ανήκουν οι δεινόσαυροι, οι κροκόδειλοι και τα σημερινά πουλιά. Επί δεκαετίες οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι η προσαρμογή τους στη ζωή στη θάλασσα ήταν περιορισμένη. Ένα εντυπωσιακά διατηρημένο απολίθωμα ηλικίας 245 εκατομμυρίων ετών, που περιγράφεται τώρα από διεθνή ομάδα ερευνητών από την Κίνα, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, ανατρέπει αυτή την εικόνα. Πρόκειται για ένα μικρό μακρύλαιμο θαλάσσιο ερπετό, την Austronaga minuta, που όχι μόνο διασώζει σχεδόν ολόκληρο τον σκελετό, αλλά και μεγάλο μέρος του πεπτικού του συστήματος — το αρχαιότερο γνωστό παράδειγμα σε ερπετό.
- Το απολίθωμα της Austronaga minuta βρέθηκε το 2023 στην επαρχία Γιουνάν της Κίνας.
- Διατηρούνται στομάχι, ήπαρ και έντερα — το αρχαιότερο σχεδόν πλήρες πεπτικό σύστημα ερπετού.
- Το ζώο έζησε πριν από περίπου 245 εκατομμύρια χρόνια, κατά την Τριαδική περίοδο.
- Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances.
Ένας μικρός θηρευτής προσαρμοσμένος στο νερό
Παρότι το μοναδικό γνωστό δείγμα έχει μήκος μόλις 60 εκατοστά, το ζώο διέθετε εντυπωσιακά μακρύ λαιμό και ουρά. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η Austronaga ήταν άριστα προσαρμοσμένη στο νερό: χρησιμοποιούσε τη μακριά ουρά της για προώθηση, τα επιμηκυμένα, πτερυγιόμορφα μπροστινά της άκρα για κατεύθυνση και σταθεροποίηση, ενώ τα πίσω άκρα ήταν σε μεγάλο βαθμό υποανάπτυκτα και δεν έπαιζαν σχεδόν κανέναν ρόλο στην κολύμβηση.
«Ήταν σίγουρα καλός και ευέλικτος κολυμβητής, που χρησιμοποιούσε κυρίως την ουρά του για να κολυμπά, τα μακριά μπροστινά πτερύγια για να κατευθύνεται και τον μακρύ λαιμό για να πιάνει ψάρια», εξηγεί ο Dr. Stephan Spiekman, παλαιοντολόγος στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Στουτγάρδης και συν-συγγραφέας της μελέτης. Όπως σημειώνει, το ζώο πιθανότατα θα έμοιαζε με μια σαύρα ή έναν κροκόδειλο που προσπαθεί να ζήσει σαν φώκια ή βίδρα, με πιθανώς λεπιδωτό δέρμα.
Το εύρημα δείχνει ότι πρώιμα μέλη αυτής της γενεαλογικής γραμμής είχαν ήδη αναπτύξει σύνθετες προσαρμογές στη ζωή των ωκεανών, συγκρίσιμες με εκείνες άλλων, πιο γνωστών ομάδων θαλάσσιων ερπετών.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η Austronaga δεν συγγενεύει στενά με τα διάσημα θαλάσσια ερπετά όπως οι ιχθυόσαυροι και οι μοσάσαυροι, που κολυμπούσαν με παρόμοιο τρόπο. Αντίθετα, συνδέεται με τους χερσαίους αρχόσαυρους — την ομάδα που περιλαμβάνει κροκόδειλους και δεινόσαυρους. Ένας πολύ μεγαλύτερος συγγενής της, ο Dinocephalosaurus ή αλλιώς «κινέζικος θαλάσσιος δράκος», μπορούσε εύκολα να ξεπεράσει τα 4 μέτρα.
Το αρχαιότερο πεπτικό σύστημα που έχει βρεθεί σε ερπετό
Ανάμεσα στα πλευρά του απολιθώματος οι ερευνητές εντόπισαν μια σκούρα περιοχή που, μετά από προσεκτικότερη εξέταση, αποδείχθηκε ότι ήταν τα λείψανα ενός σε μεγάλο βαθμό ακέραιου πεπτικού σωλήνα. Με μεθόδους όπως η φωτογράφιση με υπεριώδες φως και η φασματομετρία μάζας, οι επιστήμονες αναγνώρισαν με σαφήνεια για πρώτη φορά διάφορα εσωτερικά όργανα.
«Τα διατηρημένα όργανα περιλαμβάνουν ένα μεγάλο, σακοειδές στομάχι στο εμπρός μέρος, ακολουθούμενο από ένα εντυπωσιακά κόκκινο ήπαρ, στο οποίο ανιχνεύονται ακόμη ίχνη αιμοσφαιρίνης. Πίσω από αυτό υπάρχει ένας μακρύς, απλός σωλήνας που σχηματίζει το λεπτό και το παχύ έντερο», εξηγεί ο Dr. Wei Wang, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και ειδικός στα θαλάσσια ερπετά στο Ινστιτούτο Παλαιοντολογίας Σπονδυλωτών και Παλαιοανθρωπολογίας στο Πεκίνο. Στο απολίθωμα διακρίνονται ακόμη και αιμοφόρα αγγεία, καθώς και λέπια από ένα μερικώς χωνεμένο γεύμα ψαριού.
Σε αντίθεση με τα σημερινά πουλιά και τους κροκόδειλους, που έχουν στομάχι δύο τμημάτων, η Austronaga διέθετε μόνο έναν στομαχικό θάλαμο. «Αυτό δείχνει ότι τα στομάχια των αρχόσαυρων ήταν αρχικά αρκετά απλά και εξελίχθηκαν αργότερα», εξηγεί ο Dr. Nick Fraser των Εθνικών Μουσείων της Σκωτίας. Ο απλός, ευθύς πεπτικός σωλήνας θυμίζει έντονα εκείνον των σημερινών ερπετών που τρέφονται με ψάρια — ένδειξη ότι το βασικό σχέδιο του πεπτικού συστήματος των ερπετών έχει αλλάξει ελάχιστα σε 245 εκατομμύρια χρόνια.
Γιατί το εύρημα θεωρείται «παγκόσμιος θησαυρός»
«Ένα απολίθωμα αυτής της ηλικίας με τόσο καθαρή διατήρηση των οργάνων του είναι πραγματικά ένας παγκόσμιος θησαυρός», δηλώνει ο John Long του Πανεπιστημίου Flinders στην Αδελαΐδα της Αυστραλίας, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα. Ο ίδιος σημειώνει ότι τα εσωτερικά όργανα της Austronaga διατηρούνται μόνο σε δύο διαστάσεις — σε αντίθεση με ένα απολίθωμα θωρακισμένου ψαριού ηλικίας 380 εκατομμυρίων ετών που περιέγραψε η ομάδα του το 2022 και θεωρείται ότι φέρει τα αρχαιότερα γνωστά όργανα οποιουδήποτε σπονδυλωτού.
Η μελέτη εντάσσεται σε μια ευρύτερη ανάλυση της πρώιμης ιστορίας των σύγχρονων ομάδων ερπετών και της ποικιλότητάς τους στις θάλασσες της Τριαδικής περιόδου. Οι ερευνητές ελπίζουν σε νέες ανακαλύψεις που θα φωτίσουν την εξελικτική ιστορία των θαλάσσιων ερπετών και των χερσαίων συγγενών τους. Το απολίθωμα φυλάσσεται στο Πεκίνο.
Πόσο σας εντυπωσιάζει το γεγονός ότι διασώθηκαν εσωτερικά όργανα ενός ζώου που έζησε πριν από 245 εκατομμύρια χρόνια; Πείτε μας τη γνώμη σας στα σχόλια.
